Cameratoezicht in autoluwe centra: wie is verantwoordelijk en welke wet geldt?
In steeds meer gemeenten wordt cameratoezicht ingezet in de openbare ruimte. In de praktijk gaat het daarbij vaak om autoluwe of autovrije stadscentra, waar camera’s worden gebruikt voor toezicht en handhaving van toegangsregels. Daarbij worden niet alleen beelden van personen vastgelegd, maar ook kentekens van voertuigen.
Die praktijk roept vragen op over privacy, maar vooral ook over een fundamentele juridische vraag:
welke wet is hier van toepassing en wie is verantwoordelijk voor de verwerking van deze gegevens?
Bestuurlijke handhaving via de Wet Mulder
De handhaving in autoluwe centra vindt in veel gemeenten plaats via de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften (WAHV), beter bekend als de Wet Mulder.
Kenmerkend voor Wet-Mulder-handhaving is dat:
-
het gaat om administratieve verkeershandhaving;
-
de afdoening buiten het strafrecht plaatsvindt;
-
de handhaving vaak geautomatiseerd gebeurt, bijvoorbeeld met camera’s;
-
de verantwoordelijkheid ligt bij de gemeente, niet bij de politie.
Dit type handhaving is te vergelijken met:
-
parkeerhandhaving;
-
busbaan- en milieuzonehandhaving;
-
andere gemeentelijke verkeerscontroles.
Belangrijk is dat Wet-Mulder-handhaving geen politietaak is in de zin van de Politiewet 2012.
Toch wordt vaak de Wet politiegegevens toegepast
Ondanks het bestuurlijke karakter van deze handhaving, zien we in gemeentelijk beleid regelmatig dat wordt uitgegaan van de Wet politiegegevens (Wpg). Bijvoorbeeld in documenten als:
-
Beleid Wet politiegegevens gemeente …
-
Privacybeleid Wpg
-
handhavings- of boa-beleid
Daarin staat dan vaak dat:
-
het college van burgemeester en wethouders verantwoordelijk is voor de verwerking van camerabeelden of kentekengegevens;
-
deze verwerking plaatsvindt onder het Wpg-regime.
Juist daar wringt het juridisch.
Waarom dit juridisch niet klopt
De Wet politiegegevens is alleen van toepassing op persoonsgegevens die worden verwerkt:
-
in het kader van de politietaak, zoals opsporing of handhaving van de strafrechtelijke rechtsorde.
Bij handhaving op grond van de Wet Mulder is daarvan geen sprake:
-
het doel is bestuurlijk (verkeershandhaving);
-
de uitvoering ligt bij de gemeente en haar boa’s;
-
er is geen opsporing van strafbare feiten.
In die situaties kwalificeren camerabeelden en kentekengegevens niet als politiegegevens, maar als gewone persoonsgegevens.
Dat betekent dat:
-
de AVG van toepassing is, niet de Wpg;
-
de gemeente optreedt als verwerkingsverantwoordelijke onder de AVG;
-
burgers aanspraak hebben op de volledige AVG-rechten, zoals inzage, correctie en beperking van verwerking.
Het enkele feit dat:
-
een boa opsporingsbevoegd is, of
-
een boete volgt op basis van de Wet Mulder,
maakt een verwerking niet tot politietaak en brengt deze niet onder de Wpg.
Waarom dit onderwerp breder speelt
Veel gemeenten gebruiken vergelijkbare modelteksten en beleidsdocumenten. Daardoor ontstaat het beeld dat het hier gaat om een structureel en landelijk vraagstuk, en niet om een incident bij één gemeente.
De gevolgen zijn niet theoretisch:
-
privacybeleid en DPIA’s worden gebaseerd op het verkeerde wettelijke kader;
-
burgers krijgen te maken met beperktere rechten dan de AVG biedt;
-
gemeenten lopen risico op juridisch kwetsbaar beleid.
Lopende vragen en vervolg
Over dit onderwerp loopt inmiddels:
-
een klacht bij de Autoriteit Persoonsgegevens;
-
en is een vraag voorgelegd aan het ministerie.
Zodra daar duidelijkheid uit volgt, zullen wij die informatie delen.
Reacties uit de praktijk welkom
Wij zijn benieuwd naar ervaringen van gemeenten en inwoners:
-
hoe wordt de verantwoordelijkheid toegelicht?
-
wordt beleid aangepast?
-
welke argumenten worden daarbij gebruikt?
Reacties en besluiten kunnen uiteraard geanonimiseerd worden gedeeld. Zo ontstaat een beter beeld van hoe dit beleid in de praktijk uitwerkt. Wie bezwaar wil indienen, kan van dit model gebruik maken.
